Anadolu’nun farklı yörelerinde uzun süredir sürdürülen bakla falı geleneği, halk bilimi araştırmacılarının yürüttüğü bir derleme çalışmasına konu oldu. Çalışma kapsamında uygulamanın bölgelere göre değişen biçimleri, kullanılan malzemeler ve fal sırasında anlatılan sözlü metinler kayıt altına alınıyor.

Bakla falı, genellikle kırk bir adet kuru bakla tanesinin bir yüzey üzerine belirli bir düzende dağıtılmasıyla uygulanıyor. Taneler gruplara ayrılıyor, grupların sayısı ve konumu üzerinden yorum yapılıyor. Araştırmacılar, sayının ve dizilim biçiminin yöreden yöreye farklılık gösterdiğini, kimi bölgelerde bakla yerine küçük çakıl ya da fasulye tanesinin kullanıldığını aktarıyor.

Derleme ekibi, çalışmanın amacının geleneğin doğruluğunu tartışmak değil, aktarım biçimini belgelemek olduğunu vurguluyor. Bu nedenle görüşmelerde uygulamanın kimden öğrenildiği, hangi ortamlarda yapıldığı ve hangi kalıp sözlerin kullanıldığı ayrıntılı biçimde soruluyor. Ses kayıtları çözümlenerek yazıya aktarılıyor.

Çalışmanın öne çıkan bulgularından biri, uygulamanın büyük ölçüde bir sohbet ortamı içinde yer alması. Araştırmacılar, komşu ziyaretleri ve kış gecelerinde yapılan oturmalarda falın bir konuşma başlangıcı işlevi gördüğünü, katılımcıların birbirine iyi dilek iletmek için bu çerçeveyi kullandığını belirtiyor.

Derleme sırasında kuşaklar arası aktarımın zayıfladığına ilişkin gözlemler de not edildi. Görüşülen kişilerin önemli bölümü uygulamayı yaşlı akrabalarından öğrendiğini, gençlerin ise geleneği daha çok anlatı düzeyinde bildiğini söyledi. Ekip, bu nedenle görüşmelerde genç katılımcılara da yer verildiğini bildirdi.

Elde edilen malzemenin bir bölümü, yıl sonunda açılması planlanan bir sergide sunulacak. Sergide fal sırasında kullanılan kaplar, örtüler ve derleme sırasında çekilen fotoğraflar yer alacak; ses kayıtlarından oluşan dinleme köşeleri kurulacak. Sergide ayrıca farklı yörelerdeki uygulama biçimlerini karşılaştıran bir harita panosu bulunacak. Ekip, derleme sonunda hazırlanacak kataloğun ücretsiz olarak dağıtılacağını ve kayıtların üniversite arşivinde saklanacağını duyurdu.